Wanneer is een land werkelijk veilig?

Een kaart vertelt niet het hele verhaal

De positie van LHBTQIA+ personen verschilt wereldwijd en ook binnen Europa sterk van land tot land. Wetten en beleid kunnen ons veel vertellen over de rechten die iemand heeft. Maar ze vertellen niet altijd hoe veilig iemand daadwerkelijk is.

Een land kan op papier goede bescherming bieden tegen discriminatie. Er kunnen wetten bestaan die gelijke behandeling garanderen, geweld strafbaar stellen en LHBTQIA+ personen beschermen.

Maar wat gebeurt er buiten die wetboeken?

Kan iemand zonder angst vertellen wie die is? Hand in hand over straat lopen met een partner? Open zijn tegenover familie, collega’s of buren? Aangifte doen na bedreiging of geweld en erop vertrouwen dat de autoriteiten bescherming bieden?

Dat is het verschil tussen rechten op papier en veiligheid in het echte leven.

De Rainbow Map als belangrijk vertrekpunt

De Rainbow Map van ILGA-Europe biedt waardevolle informatie over de juridische en beleidsmatige positie van LHBTQIA+ personen in Europese landen.

De kaart maakt verschillen zichtbaar en helpt begrijpen hoe landen zich tot elkaar verhouden op onderwerpen zoals gelijkheid en non-discriminatie, familie, hate crime en hate speech, wettelijke gendererkenning, lichamelijke integriteit, ruimte voor maatschappelijke organisaties en asiel.

Dat maakt de Rainbow Map een belangrijke informatiebron.

Maar geen enkele score kan de volledige werkelijkheid van miljoenen individuele levens weergeven.

Een percentage vertelt bijvoorbeeld niet hoe veilig iemand zich voelt in een bepaalde stad of regio. Het vertelt niet altijd hoe een familie reageert wanneer iemand uit de kast komt. En het vertelt niet wat er gebeurt wanneer iemand vanwege diens seksuele oriëntatie, genderidentiteit of genderexpressie wordt bedreigd en bescherming probeert te zoeken.

Daarom moet een kaart altijd in context worden gelezen.

Veilig volgens de wet betekent niet altijd veilig in de praktijk

Er kan een groot verschil bestaan tussen formele rechten en de dagelijkse werkelijkheid.

Discriminatie kan diep in een samenleving aanwezig blijven, ook wanneer deze officieel verboden is. LHBTQIA+ personen kunnen te maken krijgen met intimidatie, uitsluiting, bedreigingen of geweld.

Ook sociale en familiale omstandigheden kunnen een grote rol spelen. Voor sommige mensen komt het gevaar niet alleen vanuit de samenleving, maar juist vanuit hun directe omgeving.

En wanneer iemand bescherming zoekt, is uiteindelijk niet alleen belangrijk of bescherming wettelijk bestaat, maar ook of die bescherming daadwerkelijk beschikbaar en effectief is.

Kan iemand veilig naar de politie?

Wordt een melding serieus genomen?

Wordt daadwerkelijk opgetreden tegen bedreiging of geweld?

Of betekent openlijk leven dat iemand voortdurend moet afwegen wat die zegt, draagt, doet of met wie die gezien wordt?

Vrijheid bestaat niet alleen uit het hebben van rechten. Vrijheid betekent ook dat je die rechten veilig kunt gebruiken.

Wat betekent veiligheid bij terugkeer?

Voor LHBTQIA+ vluchtelingen en asielzoekers krijgt deze vraag een nog grotere betekenis.

Wanneer iemand na een asielprocedure Nederland moet verlaten, gaat het uiteindelijk niet alleen over de algemene situatie in een land.

Het gaat over een mens die daadwerkelijk moet terugkeren.

Over diens familie.

Diens omgeving.

Diens zichtbaarheid.

Diens voorgeschiedenis.

En over de vraag welke bescherming werkelijk beschikbaar is wanneer er iets gebeurt.

Iedere asielprocedure wordt individueel beoordeeld. Algemene informatie over discriminatie, geweld of de positie van LHBTQIA+ personen betekent daarom niet automatisch dat iedere LHBTQIA+ asielzoeker bescherming krijgt.

Een procedure kan eindigen met een besluit tot terugkeer.

Juist dan wordt de vraag naar veiligheid heel concreet.

Wat betekent “veilig” wanneer iemand alleen veilig kan leven door opnieuw te verbergen wie die is?

Niemand zou zichzelf hoeven verbergen om veilig te blijven

Van iemand verlangen dat die terugkeert naar een land mag niet betekenen dat vrijheid alleen mogelijk is zolang diens identiteit verborgen blijft.

Veiligheid zou niet afhankelijk moeten zijn van stil zijn.

Niet van het verbergen van een relatie.

Niet van het vermijden van bepaalde plaatsen.

Niet van het aanpassen van kleding, gedrag of uitstraling uit angst voor reacties.

En niet van opnieuw de kast in moeten om gevaar te vermijden.

Voor StopQueerDeportations is daarom één uitgangspunt essentieel:

De mogelijkheid om te overleven door jezelf te verbergen is niet hetzelfde als de vrijheid om veilig jezelf te kunnen zijn.

Achter ieder dossier staat een mens

In discussies over asiel en terugkeer wordt gesproken over procedures, beoordelingen, landeninformatie en besluiten.

Dat is noodzakelijk. Maar achter die woorden staat altijd een mens.

Iemand met een naam, een geschiedenis, relaties, angsten en toekomstplannen.

Daarom vinden wij dat bij vragen over terugkeer niet alleen gekeken moet worden naar wat een land formeel heeft vastgelegd, maar ook naar de persoonlijke omstandigheden en de daadwerkelijke risico’s waarmee iemand kan worden geconfronteerd.

De vraag zou nooit uitsluitend moeten zijn:

“Is dit land veilig?”

We moeten ook durven vragen:

“Is dit land veilig voor déze persoon?”

Dat verschil kan alles betekenen.

Daarom bestaat StopQueerDeportations

StopQueerDeportations wil aandacht vragen voor de mogelijke gevolgen van terugkeer en uitzetting voor LHBTQIA+ personen.

We willen informatie toegankelijk maken, verhalen zichtbaar maken en bijdragen aan het maatschappelijke en politieke gesprek over wat veiligheid werkelijk betekent.

Niet iedere terugkeer is hetzelfde.

Niet iedere persoon loopt hetzelfde risico.

En geen enkele kaart, ranglijst of algemene beoordeling kan een individuele situatie volledig beschrijven.

Daarom moeten we blijven kijken naar de mens achter de procedure.

Naar diens verhaal.

Naar diens omstandigheden.

En vooral naar de vraag of terugkeer werkelijk veilig is.

Een uitzetting mag nooit betekenen dat iemand opnieuw moet vrezen voor wie die is of van wie die houdt.